Giriş
Diyabet yönetiminde tek bir yiyeceğin mucizevi biçimde kan şekerini düzeltmesi beklenmemelidir. Buna karşılık beslenme düzeninin tamamı, karbonhidratların niteliği ve miktarı, lif tüketimi, porsiyonlar, fiziksel aktivite, uyku ve kullanılan tedaviler kan şekeri yönetiminde birlikte rol oynar. Bu nedenle 'diyabete iyi gelen 15 yiyecek' gibi listeler hazırlanırken asıl amaç tek tek besinleri ilaç gibi göstermek değil, dengeli bir beslenme düzeninin hangi özellikleri taşıyabileceğini açıklamaktır.
Diyabette beslenmenin temel amacı nedir?
Temel amaç kan şekeri yönetimini destekleyen, kişinin enerji ve besin öğesi gereksinimlerini karşılayan ve uzun süre sürdürülebilen bir beslenme düzeni oluşturmaktır. Amerikan Diyabet Derneği, diyabette beslenme yaklaşımının kişiselleştirilmesi gerektiğini vurgular. Bu nedenle iki kişinin aynı yiyeceğe verdiği yanıt aynı olmayabilir.
1. Liften zengin sebzeler
Nişastalı olmayan sebzeler; lif, vitamin ve mineral açısından zengin seçeneklerdir. Brokoli, kabak, ıspanak, biber, karnabahar ve benzeri sebzeler öğünlerin hacmini artırırken toplam karbonhidrat yükünü kontrol etmeye yardımcı olabilir. Hazırlama yöntemi de önemlidir; kızartma yerine daha hafif pişirme yöntemleri tercih edilebilir.
2. Kurubaklagiller
Mercimek, nohut ve kuru fasulye gibi baklagiller karbonhidratın yanında protein ve lif de sağlar. Porsiyon miktarı yine önemlidir. Diyabetli kişiler için 'sağlıklı' kabul edilen bir besinin sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmediği unutulmamalıdır.
3. Tam tahıllı seçenekler
Tam tahıllar rafine tahıllara göre daha fazla lif sağlayabilir. Ancak tam tahıllı ekmek veya bulgur da karbonhidrat içerir. Bu nedenle porsiyon ve öğünün toplam karbonhidrat içeriği dikkate alınmalıdır.
4. Kuruyemişler
Badem, ceviz ve fındık gibi kuruyemişler sağlıklı yağlar ve protein içerir. Enerji yoğun oldukları için küçük porsiyonlar önemlidir. Tuz ve şeker ilavesiz seçenekler tercih edilebilir.
5. Yoğurt ve benzeri protein kaynakları
Şekersiz yoğurt gibi seçenekler, kişisel beslenme planına uygun şekilde öğünlere eklenebilir. Aromalı ve ilave şeker içeren ürünlerde etiket kontrolü önemlidir.
6. Balık
Balık, özellikle yağlı balıklar, protein ve omega-3 yağ asitleri açısından kaynak olabilir. Balık tüketimi genel kalp-damar sağlığı açısından da beslenme düzeninin bir parçası olabilir.
7. Yumurta ve diğer protein kaynakları
Yumurta gibi protein kaynakları karbonhidrat içeriği düşük seçenekler arasında yer alabilir. Ancak diyabetli kişinin toplam beslenme planı ve eşlik eden kolesterol sorunları dikkate alınmalıdır.
8. Meyveler
Diyabet tanısı almak meyvenin tamamen bırakılması gerektiği anlamına gelmez. Meyveler doğal şeker içerir; porsiyon, meyvenin türü ve öğünün tamamı önemlidir. Meyve suyu ile bütün meyve aynı şey değildir; bütün meyve lif içerdiği için farklı bir beslenme profiline sahiptir.
9. Avokado ve sağlıklı yağ kaynakları
Avokado ve zeytinyağı gibi yağ kaynakları karbonhidrat açısından düşük olabilir; ancak yağların da enerji yoğun olduğu unutulmamalıdır. Diyabet ve kilo yönetiminde miktar önemlidir.
10. Su
Su, özellikle şekerli içeceklerin yerine kullanıldığında günlük enerji ve ilave şeker alımını azaltmaya yardımcı olabilir. Diyabet yönetiminde temel içecek tercihlerinden biridir.
11. Şekersiz içecekler ve porsiyon kontrolü
Şekerli gazlı içecekler ve yüksek şeker içeren içecekler yerine su veya kişinin sağlık durumuna uygun şekersiz seçenekler düşünülebilir. Ancak içeceğin şekersiz olması genel beslenme düzeninin dengeli olduğu anlamına gelmez.
12–15. Tek tek 'en iyi' yiyecek aramak yerine tabak modeli
Sebzeler, uygun protein kaynağı, kontrollü karbonhidrat ve sağlıklı yağların dengeli biçimde yer aldığı bir öğün modeli, tek bir yiyeceği öne çıkarmaktan daha anlamlıdır. Bu nedenle 15 yiyeceği bir sıralama halinde görmek yerine bunları dengeli bir beslenme planının parçaları olarak düşünmek gerekir.
İlaç kullanan kişiler nelere dikkat etmeli?
İnsülin veya kan şekerini düşürebilen ilaç kullanan kişiler öğünlerini veya karbonhidrat miktarlarını büyük ölçüde değiştirmeden önce sağlık ekibine danışmalıdır. Öğün atlamak bazı tedavilerde hipoglisemi riskini artırabilir.
Doktor Erol Vural açısından metabolik beslenme
Doktor Erol Vural'ın metabolik ve bariatrik cerrahi alanındaki yaklaşımında diyabet ve obezite birlikte değerlendirilir. Dr. Erol Vural veya Doç. Dr. Erol Vural hakkında araştırma yapan bir kişinin, 'tek bir yiyecekle diyabeti düzeltme' beklentisi yerine sürdürülebilir beslenme, hareket, tıbbi takip ve uygun hastalarda diğer tedavi seçeneklerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini bilmesi önemlidir.
Uzmanından Bilgiler